كالبد شكافى و ضرورت‌ها طرح ضرورت‌ها و عنوان‌هاى ثانوى در مورد كالبد شكافى ، بنا بر نظريهء مشهور كه معتقد به حرمت اوّليه تشريح ، دربارهء جسد مسلمان ( و بنا بر بعضى نظريات جسد ذمّى ) هستند اهمّيت ويژه‌اى دارد ، زيرا بدين وسيله تلاش مىشود با تطبيق عنوان‌هايى چون اضطرار ، عسر و حرج و . . . جانب واقعيت‌ها در نظر گرفته شود ، و حكم خدا در تعارض و تضاد با واقعيت‌ها و ضرورت‌هاى زندگى اجتماعى و فردى قرار نگيرد . حال بايد ديد كه آيا در اين بحث اتفاق نظرى ميان صاحب‌نظران وجود دارد يا خير ؟ در اين بخش ، ابتدا به برخى فتواها و نظريات فقهى دربارهء ضرورت‌ها و شرايط آن نگاه مىكنيم و سپس به بررسى مبانى آن مىپردازيم . امام خمينى رحمه اللّه مىفرمايد : « اگر تشريح غير مسلمان ممكن باشد ، جايز نيست تشريح مسلمان براى ياد گرفتن مطالب طبّى ، اگرچه متوقّف باشد حفظ جان مسلمانى يا عدّه‌اى از مسلمانان بر تشريح ، و اگر با امكان تشريح غير مسلمان ، تشريح مسلمان كنند معصيت كار هستند و بر آنها ديه است . » « 1 » ايشان در مسئله بعد با اندكى توضيح مىگويند : « اگر توقّف داشته باشد حفظ جان مسلمانى يا عدّه‌اى از مسلمانان بر تشريح و امكان نداشته باشد تشريح غير مسلمان ، جايز است تشريح مسلمان و امّا براى ياد گرفتن بدون آنكه زندگى مسلمانى موقوف بر آن باشد جايز نيست و موجب ديه است . » « 2 » در آخرين استفتائات ، امام رحمه اللّه مىفرمايد : « تشريح بدن ميّت مسلمان جايز نيست مگر در موردى كه حفظ جان مسلمانى وابسته به آن باشد . » « 3 » از اين نظريات برمىآيد كه اوّلا امام خمينى رحمه اللّه از ميان عنوان‌هاى مختلفى كه مطرح

--> ( 1 ) . توضيح المسائل ، مسئلهء 2879 . ( 2 ) . همان ، مسئلهء 2880 . ( 3 ) . استفتائات ، ص 42 - 43 .